Home Erfgoedparticipatie-labs

Erfgoedparticipatie-labs

Hoe werken we met inwoners samen bij belangrijke opgaven rondom erfgoed? Hoe kunnen we erfgoed inzetten als middel in maatschappelijke vraagstukken? Welke knelpunten komen we daarbij tegen? In de erfgoedparticipatie-labs werken we met bepaalde thema’s om (nieuwe) middelen en methoden te ontwikkelen om burgers op een betekenisvolle manier te betrekken bij erfgoed. In de labs leren deelnemers van en met elkaar om gezamenlijk de werkpraktijk te versterken. Wat we precies gaan ontdekken is afhankelijk van de interesses, ervaringen en behoeften in de groep.

Lab A: Participatief Waarderen: waardering door en met de samenleving 

Participatief Waarderen
Waarderen is een proces dat de kern is van de besluitvorming rond erfgoed en de basis vormt van duurzaam erfgoedbeleid: wat is erfgoed en hoe wordt erfgoed (gebouwen, landschappen, archeologische vindplaatsen, collecties) bewaard, behouden, gepresenteerd en gebruikt. Vaak wordt dit proces beschouwd als een zaak van ‘de professionals’, een exclusieve groep mensen, die namens de samenleving bepalen en beslissen. Maar erfgoed is van ons allemaal.

Het Verdrag van Faro vraagt dat we niet alleen over het wat en hoe rond erfgoed denken maar ook over het waarom en met en voor wie. Wie bepaalt, wanneer en hoe? (Hoe) kunnen belanghebbenden meedenken en meebepalen in waarderingsprocessen? Hoe betrek je mensen daarbij? Hoe reik je de samenleving het instrumentarium aan om waarden te benoemen?

Belanghebbenden betrekken bij erfgoed
Participatief waarderen is een belangrijk thema in verschillende erfgoeddomeinen. De Omgevingswet vraagt dat de erfgoedprofessionals in een vroegtijdig stadium belanghebbenden waaronder de burgers betrekken bij activiteiten. Om een omgevingsvisie op te zetten, worden de burgers betrokken bij het bepalen van de kernwaarden: de karakteristieken, kwaliteiten en DNA van een gebied. Bovendien, voor mensen bezig met collecties, speelt participatief waarderen een rol in verzamel- en collectiebeleid. Zijn methodieken of aanpakken zoals bewonersavonden, interactieve tentoonstellingen, inventarisatie en dialoog genoeg of geschikt? 

En als we meer mensen willen betrekken, hoe gaan we om met een diverse samenleving, diverse wensen en behoeften? Hoe gaan we om met multi-perspectiviteit en superdiversiteit?

Lab B: De Burger als Expert 

Co-creatie
Erfgoed maken we samen. In de afgelopen jaren zien we een verschuiving van kennisoverdracht naar co-creatie. Om het erfgoedveld te democratiseren en decentraliseren, is het belangrijk dat we de kennis en expertise van de burger goed erkennen en hiermee kunnen samenwerken.

Burger inzetten als expert
In de praktijk zijn er in Nederland al vele voorbeelden van burgers die zich inzetten voor hun erfgoed. Dat zien we op individueel en op groepsniveau. Denk aan immaterieel erfgoed waar de gemeenschappen een essentieel rol spelen in behoud, beheer en ontwikkelen van immaterieel erfgoed. Of aan archeologische vondsten waar burgers en liefhebbers betrokken zijn bij de opgravingen. Denk ook aan burgerwetenschapsprojecten waarin de burger ingezet is als expert en als onderzoeker. Kennis en expertise manifesteren zich op verschillende vormen zoals lived experience en oral histories. Bovendien, kunnen kennis en expertise vanuit verschillende sectoren erfgoed versterken; burgers kunnen daarbij hun eigen vakgebied inbrengen.

Andere rol en vaardigheden voor erfgoedprofessional
Dit vraagt een andere rol, nieuwe denkwijzen en werkwijzen en nieuwe vaardigheden van de erfgoedprofessional. Hoe ga je om met de kennis van de burger? Hoe zet je de expertise van de burger in? Hoe kan de sector de burger beter faciliteren en inschakelen? Zijn de structuren in een organisatie toegerust om dit op een betekenisvolle manier te doen?

Lab C: Participatie en Inclusie: erfgoed van en voor iedereen 

Erfgoed is van ons allemaal
Erfgoed (gebouwen, landschappen, archeologische vindplaatsen, collecties) is van en voor ons allemaal. Iedereen mag meedoen, maar kan iedereen meedoen? Veel erfgoedprofessionals herkennen de situatie waarin alleen de ‘usual suspects’ meedoen. Hoe zorgen we ervoor dat meer én andere mensen kunnen betrekken bij erfgoed? Hoe kunnen participatietrajecten erfgoed inclusiever maken?

Nieuwe doelgroepen en duurzame relaties
Erfgoed is van en voor ons allemaal ongeacht culturele en sociale achtergrond, leeftijd of beperking. Welke belemmergingen en drempels moeten weggenomen worden? Sommige erfgoedprofessionals hebben al projecten of programma’s gemaakt waarbij ze nieuwe doelgroepen bereiken zoals jongeren of dove en slechthorende mensen. Vaak werken ze daarbij samen met maatschappelijke organisaties of vertegenwoordigers van die gemeenschappen. Maar hoe borg je die projecten en de resultaten duurzaam? Hoe blijf je niet eenmalig maar structureel luisteren naar en reageren op verschillende doelgroepen en duurzame langdurige relaties (boven eenmalig projecten) opbouwen en onderhouden?

Lab D: Identiteit en Ruimtelijke Kwaliteit

Erfgoed en leefomgeving
Erfgoed speelt een belangrijke rol bij de identiteit of in het verhaal van een plek: gebouwd erfgoed, landschappen, tradities en cultuuruitingen. De Omgevingswet vraagt dat we alle aspecten van de fysieke leefomgeving met elkaar in samenhang te brengen, inclusief cultureel erfgoed: monumenten, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen. Dit lab gaat over het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden bij ruimtelijke ontwikkelingen en een omgevingsvisie en het stimuleren en ondersteunen van initiatiefnemers.

Co-creatie en toekomstvisies
Hoe maken we toekomstvisies met en door de samenleving? Hoe kunnen kennis en de inzichten van bewoners en gebiedsgebruikers helpen bij de verbetering van de leefomgeving en vraagstukken rond bv stadsvernieuwing? Wie bepaalt wat de ‘kernkwaliteiten’ van een plek zijn? Hoe gaan we om met meerdere identiteiten en demografische veranderingen?